Ik neem de lezer vandaag mee naar graailand. Wouter Bos, exponent van links aaien en rechts graaien in de hedendaagse politiek, heeft heel sterke standpunten bij de graaicultuur. Die cultuur is foei-foei. Graaien is asociaal, vindt onze minister van financiën.

Vroeger lag het prerogatief van graaien bij de geestelijken, de adel en de vorst. Mooie tijden waren dat. Mooi, want het was iedereen duidelijk waar er gegraaid werd en wat ermee gebeurde. Het werd verbrast of gebruikt voor een nieuw kasteel of klooster, en daarnaast om een oorlogje te voeren.

Vandaag de dag wordt gegraaid door de nieuwe adel, de bankiers, de multinationals en niet te vergeten de politiek. De doelen voor het graaigeld zijn niet gewijzigd. Er wordt lekker verbrast, er wordt een nieuw gebouwtje neergeplempt en hier en daar voeren we een duurbetaald oorlogje.

Hoewel Wouter Bos wil doen geloven dat de grootgraaiers zich in de markt bevinden is niets minder waar. In Nederland zeker, bevinden de grootgraaiers zich in en rondom de politiek. Hoge directe belastingen, hoge indirecte belasting, enorme bergen accijnzen en heffingen, leges en rechten en last but not least een feodaal systeem van heftige boetes op geërfd geld, verhuizen en auto’s kopen (en rijden). Wouter Bos is de personificatie van graaien, maar leidt de aandacht af met zijn verkrampte glimlach en zijn wijzende vingertje. Niemand die ziet dat als Wouter wijst, zijn andere hand achter zijn rug ook een vinger omhoog wijst. De middelste …

Gemeentelijke graaicultuur

Typerend, vandaag op nu.nl (citaat uit artikel over sterk uiteenlopende leges der gemeenten):

“VEH maakt zich zorgen over de prijsstijgingen die gemeenten doorvoeren. In Rheden en Dirksland stijgen de leges voor een lichte bouwvergunning dit jaar met 85 procent. Volgens VEH komt dit doordat er minder bouwaanvragen worden gedaan.Dit leidt tot gaten op de begroting van de gemeenten die vervolgens worden afgewend op de aanvragers van bouwvergunningen.”

Deze woekerpraktijken zijn al twee decennialang gaande. Sinds Paars zijn de gemeenten zo vrij als een vogeltje om hun lokale lasten te bepalen. Er is wel een glazen plafond afgesproken als het op bijvoorbeeld OZB aankomt, maar de glazenwasser doet de ogen even dicht als de gemeente met een goed excuus (lees: rotsmoes) komt om er ‘dit jaar’ vanaf te mogen wijken. Maak je opeens een sprong van 40% of zo. Leges wordt massaal mee gerommeld. Precariorechten idem en wat te denken van zoiets als toeristenbelasting?

In Den Haag bespaart men steeds meer op de lagere overheden. Wat de provincie betreft vind ik dat terecht, maar hef die overbodige bestuurslaag dan ook op. Wat gemeentes betreft is het gewoon verkapte graaierij. In Den Haag weet men dondersgoed dat er lokaal bijgebeund wordt, maar dat geeft niet, want des te meer kan worden bespaard op de gemeentebijdragen. Gewoon ordinair en indirect graaien.

Genaaid worden met energie

Het zelfde was en is het geval met de energieaandelen. De consument betaalt een schandelijke prijs voor een kW stroom of een kuub gas en vooral de leveringskosten.

Dankzij de in de politiek zo bejubelde privatisering – en nadien marktwerking – werden energiemaatschappijen verplicht hun toko’s op te delen in producent, leverancier en transporteur. Iedere energiereus werd zo in drieën gedeeld. En drie bedrijven die voorheen één waren kunnen bezwaarlijk voordeliger leven.

Die transporteurs die hebben met elkaar afgesproken – natuurlijk niet op papier – dat het erg duur is om stroom te transporteren en aan uw deur af te leveren. Was voordien niet zo, maar marktwerking kost nu eenmaal geld en dat wist u, dus gewoon even bijpassen.

Die kabeltjes lopen over en door grond van gemeenten. Dat is gebruik van grond. En gebruik van grond betekent dat gemeenten dat niet anderszins kunnen gebruiken. Natuurlijk, meestal wordt grond voor kabeltracés gebruikt die toch niet bebouwd zou worden, maar dan gebruikt de transporteur nog steeds gemeentegrond. En dat heeft een prijs. Precariorechten noemt men dat. Net zoiets feodaals (in een land waar eigenaarschap zo hoog in het vaandel staat!) als erfpacht. Gebruikers van de grond voor kabels dienen jaarlijks alleen al in Leiderdorp tonnen aan de gemeente af te dragen. Die tonnen worden door de consument, de stroomtrekkert, lekker betaald natuurlijk. Want u bent de afnemert en dus betaalt u de ‘kostprijs’ plus een vrachtje winst voor de leveranciersketen.

Daarnaast willen de maatschappijen hun aandeelhouders blij houden. Dus wordt een flinke eenheidsprijs gerekend voor energie. De vette marge die daarop zit gaat niet zitten in betere centrales, betrouwbaardere versterkers, beter transport of anderszins geneugten voor het systeem, maar gaat naar de directie (met graaisalarissen), massa’s inleners (met graaisalarissen) en vooral naar de aandeelhouders (overheden). Leiderdorp kreeg jaarlijks zo’n anderhalf miljoen euro dividend van NUON. Best lekker.

Anderhalf miljoen en een paar ton precariorecht. Zeg even gemakshalve 2 miljoen per jaar bonus van NUON. Dat gedeeld door zo’n 9,000 huishoudens die Leiderdorp rijk is, betekent dat ieder Leiderdorp huishouden een bedrag van jaarlijks Euro 222,00 via de energiemaatschappij aan de gemeente Leiderdorp betaalde.

Hoe gaat het straks?

Nu er verkocht is, ontvangt Leiderdorp geen dividend meer. Zolang het duurt mag men nog wel precariorechten heffen. Die paar ton inkomsten blijven nog even bestaan. Leiderdorp ontvangt enkele tientallen miljoenen voor de overdracht van haar aandelen. Die miljoenen zijn ernstig nodig om het begrotingsgat te dekken dat het dramatisch verlopende W4 project achterlaat. Daarvan is zeker de helft, mogelijk zelfs tweederde straks dus in een gapend gat verdwenen. De baat die dan overblijft van die eenmalige opbrengst is dat er langere tijd geen rente voor geleend geld hoeft te worden betaald. Een schrale troost. Er resteren nog enkele miljoenen, maar die zullen wel het weerstandsniveau van de gemeente moeten opleuken, zodat er niets duurzaam kan worden geparkeerd met plezierige baten als rente of rendement.

De Leiderdorpse miljoenen zullen dus spoedig verdwijnen. Geen of nauwelijks baten, al helemaal niet in de toekomst. Weggevallen is er anderhalf miljoen euro jaarlijkse inkomsten. Dat is ongeveer vier keer wat er aan som OZB jaarlijks binnenkomt en dus een gevoelige verlies voor de penningmeester. Die anderhalf miljoen structureel lagere inkomsten gaan uit de lengte of de breedte door de burgers worden bijgepast. Er wordt meer belast of minder gelust. Ofwel, u betaalt de pret direct of indirect.

Het grote voordeel (!) van de deal van de Nederlandse overheden om onze energiegiganten te verkopen, is dat diezelfde overheden die tot voor kort honderden miljoenen (u leest het goed!) ontvingen aan dividenden, dat vanaf volgend jaar niet meer krijgen. De energieprijs zal er echter niet door dalen. De consument betaalt gewoon dezelfde energieprijs en die 222 euro per gezin, komt dus niet in mindering. De consument betaalt dus alsof er niets veranderd is, maar de geldstroom is omgelegd richting buitenland. U betaalt voortaal aan RWE of Vattenfall, want daarheen verdwijnen de door u betaalde opcenten.

Thuis blijven overheden echter zitten met een vuiligheidje. Nu zullen er overheden zijn waar men verstandig belegd, hoewel je dat na de Zuid-Holland affaire en ICESAVE affaire nauwelijks meer kunt geloven. Maar het gros heeft direct of op enige termijn een uitstekende doel (lees: ambitie of gat) voor de eenmalige ‘meevaller’.

De politiek keek vroeger nog naar de toekomst. Een ouderwets woord ‘staatsmanschap’ werd daaraan geplakt. Dat woord kent men niet meer, is weggejorist uit de politieke vocab. Tegenwoordig regeert populisme, de waan van de dag. De enige toekomst die men in beeld houdt, is die van de eerstvolgende verkiezingen en die van de eigen partij. Kortom, die eenmalige baat die je in jouw regeringsperiode scoort, zul je ook in jouw periode uitgeven. Niet de volgende politieke IDOLS winnaar laten verbrassen. Massaal zijn Nederlandse overheden momenteel bezig vergaderingen te beleggen om het zoet van NUON en ESSENT te besteden.

Die bestedingen komen er. Wijs zou zijn de gelden duurzaam te beleggen en vooral de vruchten te gebruiken om de structurele inkomstenverliezen door de energieaandelenverkoop bij te passen. De praktijk zal zijn dat gemeenten hun ambities waar gaan maken (althans, gaan materialiseren) en/of dat bestaande gaten worden dichtgeplempt. Die dichtgeplempte gaten, zo redeneert men, doet dan weer meerjaren reserveringen voor rentekosten vrijvallen. En zo redeneert men omgekeerd dat die geneugte batig is voor de burger. En hoewel dat gedeeltelijk zo is, neemt het niet weg dat de eenmalige baat op deze wijze oneigenlijk wordt gebruikt.

Linksom of rechtsom, dat geld zal bij de meeste overheden over tien jaar weg zijn. Dan valt er voor iedere overheid een structureel gat. Voor sommige al veel eerder. Maar over tien jaar weet geen kiezer meer dat de oorzaak lag in de energiedeal. Dan zijn er alweer nieuwe flaters begaan die de aandacht kunnen afleiden en de argumenten kunnen vormen onder de verhoging van OZB, precariorechten, erfpachten, grafrechten, leges, toeristenbelasting, parkeerboetes, en lustenverlaging.

Het is simpel. De 222 euro van nu wordt zomaar 300 euro van morgen. Want de afdracht aan RWE of Vattenfall zal niet worden verlaagd. De 222 euro blijft dus. De dividenden gaan naar het buitenland en niet langer naar uw eigen overheid. Die eigen overheid mist dat geld, maar wil de ambities niet bijstellen, hoewel dat optisch gezien toch zal worden geprobeerd. De komende tien jaar zult u ervaren dat u steeds meer gaat betalen. Die 222 euro blijft en daarbij wordt u middels een of meerdere van voornoemde lokale belastingen, heffingen, rechten of leges extra aangeslagen. Het onderscheidelijke vermogen te alloceren wat nu werd veroorzaakt door de energiedeal, hebben we niet. En in de toekomst raakt dat verband helemaal uit beeld. Maar op welke wijze dan ook, de consument en burger betalen voor de werelddeal die de overheden maakten met RWE en Vattenfall. U – beste brave burger – betaalt het speelgeld …

Privatisering

Over de mislukking van de privatisering van de nutssector kan ik een ellenlang betoog schrijven. Ik zie het, u gelooft me meteen! Ik zal u sparen en het kort houden.

De privatiseringdecreten vanuit Brussel (en Straatsburg) zijn deerniswekkend. Het zijn weerzinwekkende exponenten van libertariërs die de trom roeren in Europa. Stekeblind fundamentalistisch neoliberalisme. Dezelfde stroming die ons in de gevreesde uitersten bracht van ongebreidelde marktwerking, maar dan een marktwerking die betekent dat wie groot is groter wordt en wie klein is kleiner. In plaats van de Staat die heerst, het grootkapitaal dat bepaalt. In Brussel meende men dat ook de nationale invloed op het nutswezen moest verdwijnen. Nutssectoren privatiseren is echter een gotspe en wie mij (langer) kent, weet dat ik er direct mordicus op tegen was toen het in de jaren negentig werd opgelegd.

Een markt die nooit een markt kan worden, zal (dus) ook nooit als een markt werken. In Nederland hebben doorgeslagen liberalen (ja, ik spuug in eigen eten!) bijvoorbeeld de marktwerking in de zorg doorgedrukt. Werkt niet, ja averechts. De zorg is onbetaalbaar geworden – niet in de laatste plaats door tomeloze bijsanering van de giga instroom aan vreemdelingen die nooit een cent meebetaald hadden. De marktwerking in de zorg is gelijk aan nul. De controle is eraf, slagers die eigen vlees keuren en we staan nog slechts aan het begin van de negatieve exponentenstroom in de zorg. Amerikaanse taferelen zullen we niet krijgen, maar een goed stuk hun kant op schuiven zal zeker gebeuren. Een verkwanselde voorsprong.

Marktwerking in het Openbaar Vervoer is net zulk falend beleid geweest. Overigens door Brussel gedicteerd (immers: nutswezen), maar gretig door Den Haag geadopteerd. Openbaar vervoer is net zo min als zorg een markt zoals bedoeld in het mechanisme ‘marktwerking’. Als het al een markt oplevert, dan slechts in grote steden waar de vervoersstromen nog enige gedeelde baat kunnen opleveren. Maar OV is een bedrijf dat in dienst van de economie hoort te staan, dat geen geld oplevert maar kost. Het hele principe van marktwerking kan dus niet eens bestaan, zeker niet als men een integrale marktwerking verwacht. Stompzinnig er dus naar te streven.

Gevolgen waren eerst BTW op de tarieven (want opeens een private dienst) en vervolgens onwerkelijke kostenstijgingen. Kwam bij dat toen de privatisering kwam, onze overheid miljarden onderhoudsachterstand aan wegen en sporen kende. NS erfde een antiek net met antieke middelen. Zat weliswaar in de prijs inbegrepen, maar – u ziet hem al komen – u als consument mag het gelag bijpassen, want NS ging uiteraard aan de slag. Gevolgen waren jaarlijkse prijsstijgingen van procenten boven de inflatie. Het kromme is dat de overheid een vinger in de pap houdt en zo bijvoorbeeld het gedrocht HSL tussen Amsterdam en Moerdijk aanlegde. Een lijn die helemaal niet kan, die helemaal niets oplevert en zo ontzettend veel kost dat ze nooit wordt terugverdiend.  Het enige gewin is de ervaring voor nationale aannemers – dat men met enige fantasie nog een geneugte kan noemen – en 30 minuten tijdwinst naar de Belgische grens. De reiziger betaalt verhoudingsgewijs echter meer extra dan de tijdwinst oplevert. Een beter bewijs dat tijd geld is, is er niet, maar dat gezegde bedoelde te bepalen dat tijdwinst, geldwinst was. En dat is dus in het HSL geval omgekeerd aan de orde. Tijd kóst geld.

Bij aanbesteding van busdiensten blijkt inmiddels al een aantal jaar dat in de buitengewesten contracten slechts één of zelfs geen inschrijvers opleveren. Logisch, want een privaat bedrijf gaat niet lekker staan bijpassen op de diensten waar regelmatig een boerendochter op weg naar school in zit. De liberalisering van de taximarkt is helemaal een mislukking van formaat geworden. U betaalt meer, kunt bijkans uw moerstaal niet meer spreken in de taxi omdat geen blanke chauffeur het beroep meer wil uitoefenen onder de huidige omstandigheden en als de Tom Tom uw bestemming niet kent, bent u in last, want de chauffeur kent slechts de route naar de plaatselijke bank en zijn woonhuis. Holé hole, wat een jolijt.

Marktwerking in het water leverde slechts op dat onze watermarkt zich verkavelde zoals ze reeds verkaveld was. Door wat geruil werden grotere kavels verdeeld, maar kiezen tussen waterleveranciers is niet aan de orde. Er is niets veranderd, anders dan dat u veel meer voor uw water betaalt dan voorheen, om te beginnen al door de dubbele ‘faux-pas’ dat u BTW betaalt over water. Water is een eerste levensbehoefte en ooit is afgesproken dat over eerste levensbehoefte geen BTW wordt betaald. Dat convenant is terzijde geschoven. U betaalt inmiddels zelfs geen 6 maar deels zelfs 19% BTW over uw water. Dus luxe belasting. Zogenaamd om uw watergebruik te temperen. In feite ordinair gegraai. Het is nog slechts wachten voordat uw volledige gebruik hoog wordt aangeslagen.

Water en stroom zijn twee media die in theorie uitstekend over afstanden kunnen worden vervoerd. In theorie, en dus is een ‘markt’ ook slechts in theorie mogelijk. Want water over lange afstanden vervoeren omdat u toevallig bij Y in plaats van lokale leverancier X hebt ingekocht, gebeurt natuurlijk niet. X levert u gewoon, maar handelt het virtueel met Y af. Zo ook met stroom. Want stroom transporteren kost veel stroom. Er is namelijk sprake van aanzienlijk verlies tijdens transport. Helaas, de weten der fysica bepalen dat stroom vervoeren en stroom opslaan stroomverlies betekenen. Stroom wordt massaal verhandeld, maar vooral virtueel. Net zo als u virtueel groene stroom koopt (tegen een hogere prijs), want er wordt slechts gehandeld in certificaten. In Scandinavië is groene stroom over, en dus worden de groene certificaten verkocht. Die koopt de lokale Nederlandse stroomboer en die mag dan zeggen dat hij groene stroom levert. U betaalt daar graag meer voor, want u wilt u schuldgevoel afkopen dat u zoveel CO2 produceert. En die CO2, zo is u wijs gemaakt, is de oorzaak voor het broeikaseffect. Die hoax vraagt om een nieuwe Luther, want de CO2 hoax is hetzelfde als het Katholieke aflaatsysteem. Koopt uw zonden af, en leeft verder in zonde. Want als u onzondig zou leven zou de Katholieke Kerk niet meer vangen. Dat systeem wordt nog steeds gehuldigd, alleen zijn het niet langer de geestelijken maar de politici die het toepassen. Moraal van het verhaal: u wordt belazerd en betaalt ervoor.

Privatisering van de nutssector heeft ontzettend veel geld gekost aan de burger en niets opgeleverd. In tegendeel. De private partijen hebben onmiddellijk bespaard op onderhoud en vervanging. U krijgt nog dezelfde stroom, gas en water als voordien, maar tegen een dubbel tarief. Lang leven de marktwerking.

Kennen we dan geen voorbeelden van geslaagde liberalisering? Jawel, in Nederland heeft de privatisering van de telecommunicatie de consument vruchten opgeleverd. In eerste instantie werd de consument genaaid door de BTW toeslag die na de privatisering van de PTT direct haar deel was. Maar inmiddels heeft zich toch een redelijke prijsontwikkeling voorgedaan. De Nederlandse consument is momenteel zelfs de beste geserveerde cliënt van Europa. De prijzen zijn laag, de producten zijn goed en het systeem is betrouwbaar. De logge oude PTT heeft in het mobiele netwerk werkelijk moeten delen met andere spelers. Het vaste net is nog onwerkelijk duur. En datzelfde geldt voor de kabelexploitanten die hoge prijzen vragen voor het gebruik van de kabel, maar die prijzen versus de toename van de aangeboden producten tonen ook een relatief neerwaartse spiraal. Privatisering lijkt ook daar te gaan werken. Logisch, want communicatie en de digitale logistiek zijn immers marktwaardige producten. En niet alleen vanwege hun innovatieve karakter, maar ook vanwege het feit dat de producten werkelijk in een grote markt verhandelbaar zijn. In tegenstelling tot water, gas en stroom die slechts virtueel goed verhandelbaar zijn in de markt.

Al deze privatiseringen in het nutswezen hebben de consument – met uitzondering van het laatst besproken onderwerp – dus slechts windeieren gelegd. De consument betaalt veel en veel meer voor producten op de vrije markt en wordt bovendien middels publieke en private samenwerkingen in de verbintenissensfeer indirect gepakt, zo mag wel blijken uit bijvoorbeeld de bespreking van de energiedeal.

Moraal van het verhaal

De moraal van het verhaal is mijn stokpaardje. Ons huidige bestuurssysteem is failliet. De bestuursorganisatie in Nederland is rot. Onder het mom van de schijndemocratie is de afstand tussen burger en politiek niet alleen gevoelsmatig groot. Die is in werkelijkheid nog veel groter. Bestuurlijk Nederland graait zich wezenloos omdat een werkelijke prikkel tot beheersing ontbreekt.

De beide Pikmeer arresten – ik besprak ze al eens – tonen aan dat de bestuurder onaantastbaar is. Je kunt hem of haar hoogstens naar huis sturen, maar in tegenstelling tot de falende werknemer, krijgen ze dan vette bonussen mee. Zogenaamde parachutes, omdat ze zo’n financieel verlies zouden lijden. Welnu, ik zie liever beter bezoldigde bestuurders met werkelijke aansprakelijkheid, dan het gratuite gemarchandeer van nu.

Bestuurders zijn (juridisch) niet of nauwelijks verantwoordelijk en nemen al helemaal geen verantwoordelijkheid. Met politieke verantwoordelijkheid sjoemelt men al aan alle kanten. Aansprakelijkheid is al helemaal niet in beeld. Als bestuurder kan ik de gehele stad oplichten, voor miljoenen of zelfs miljarden, zonder één centje aansprakelijkheid. In een private onderneming falen, kan me nog een civiele procedure opleveren van mijn werkgever, maar bestuurlijk bestaat dat niet. Dan moet er werkelijk een strafrechtelijke kwestie spelen. Kortom, we zijn overgeleverd aan bestuurlijke gremia die als enige afrekening aanvaarden – ze zullen wel moeten – dat er op een zeker moment gestemd moet worden.

Bovenstaande feiten resulteren in een landelijke en decentraal bestuur in dit land dat totaal niet geprikkeld wordt verantwoord met uw en mijn geld om te gaan. Als we mazzel hebben zit er een moreel verantwoord college of kabinet dat in elk geval de schijn van beheersing ophoudt, maar linksom of rechtsom, wordt er steeds meer afgekalfd van uw en mijn vrij besteedbaar inkomen. Ik kan dat wel hebben, u misschien ook, maar onderaan de streep komt een steeds meer uitdijende groep huishoudens die het politieke grootgraaien niet meer kan bekostigen. Laat staan dat ze het kunnen begrijpen.

Dit alles overwegende is het ongelofelijk dat geen der politieke partijen in Nederland een rigoureuze kanteling van het bestuurlijke systeem op de agenda heeft staan. De populisten pur sang van D’66 zijn de enigen die nog een poging doen, hoewel de verkeerde kant op. Zij streven nog meer papieren democratie na. Dat is niet het antwoord. Het antwoord is professionalisering van alle decentrale besturen. Juist niet verdere democratisering.

Nederland is toe aan een duidelijker kader voor decentrale besturen. Kaders in de zin van begrenzing van de graaicultuur, verantwoordelijkheid- en aansprakelijkheidsbepalingen voor bestuurders en beperking van lokale autonomie ten aanzien van de uitvoering van wetgeving. Regulering – hoe onliberaal ook – is noodzaak. Simpel, het kind heeft aangetoond de vrijheid niet aan te kunnen. Dan wordt een deel van de vrijheid ingeperkt. In feite de logica achter het bewustzijn dat systemen, dat organisaties nu eenmaal door mensen worden gevormd. En dat mensen, mensen zijn. Mensen met hun instinctieve eigenschappen waarbij meer vectoren richting ego gericht zijn dan richting omgeving.

Nederland is ook toe aan professionalisering van bestuur. Stadsgemeenten die de ruim 400 gemeenten terugbrengen tot hoogstens 40. Zulke gemeentes maken provincies volmaakt overbodig, wat ze bestuurlijk, cartografisch en demografisch allang zijn. Die 40 stadsprovincies, naar het Duitse Kreismodel, dienen flinke professionaliseringsslagen te maken. Ze dienen centrale competentiecentra te hebben voor ambtelijke ondersteuning, projectmanagement en financiële zaken. Lokaal servicepunten voor de oude individuele gemeenten. De tragiek van ondermaatse ambtenaren in kleine gemeenten zal verdwijnen. Een dergelijk systeem maakt overheden weer tot competente (markt)partijen, waarvan kwaliteit, kennis en kunde mag worden gevraagd. Decentrale inefficiëntie zoals momenteel massaal aan de orde is voorbij. Ruimtelijke frivoliteiten en het op de vierkante kilometer concurreren tussen piepkleine gemeenten evenzo. Stads- en streekbeleid kan beter en effectiever worden afgestemd in plaats van in vele ondemocratische, non-transparante en ineffectieve streek- of regiobesturen. Nadeel is dat de burger gevoelsmatig minder in de melk te brokkelen heeft, maar dat had hij toch al niet, dus feitelijk verandert er niet veel op dat vlak. Gevaar kan zijn, zeker in de transformatiefase waarin oude sentimenten overleven, dat de huidige steden veel overlast naar de streken zullen willen exporteren.

Dat alles wordt gekoppeld aan werkelijke bestuurlijke verantwoordelijkheid. Het Pikmeer arrest moet middels aanvullende wetgeving worden gerepareerd. Ambtenaren en bestuurders moeten net als normale mensen (!) verantwoordelijk en aansprakelijk zijn en blijven voor hun daden. Niet kunnen wegsolliciteren als ze afrekeningen zien aankomen en hun opvolgers laten bloeden. Niet met grove gouden handdrukken driejarige vakanties houden omdat ze gefaald hebben. Wachtgeld is te billijken, maar dat flink korten als er verwijtbaar gefaald is. En bij grove verwijtbaarheid – wat men privaatrechtelijk onder wanbestuur zou grossieren – dezelfde sancties als voor de private bestuurder. Niet meten met meer maten, maar maten gebruiken om meer te meten. Meten doet weten en na weten kunnen we afrekenen.

In de wereld van vandaag waarin lokale overheden enorm ambitieuze projecten aangaan, waarin een neoliberale overheid competenties als de Bouwdienst heeft weggesaneerd omdat dit een marktinstituut zou moeten zijn, is de huidige overheid [in de breedste zin des woords] zo goed als incompetent geworden als het hoogwaardige kennis en kunde betreft. De overheid beheert wel, weet nog net wat, maar niet langer hoe. Ze besteedt aan, maar mist intussen de eigen instituten om te weten wat, hoe en wanneer. Gevolgen van doorgeslagen liberaal denken, van de verstomming der zinnen die ertoe leidde te denken dat de markt de ideale zelfregulerende spindel is in de maatschappij. Helaas, het experiment is mislukt. We zijn toe aan een moderne herinrichting van bestuurlijk Nederland, waarbij we niet moeten schromen om regulerend enigszins terug te keren op onze liberale schreden. Professionalisering en optimalisering van het openbaar bestuur is geen wenselijkheid, maar noodzaak. Gebeurt het niet, dan zal de Nederlandse burger steeds meer gelag betalen voor bestuurlijk falen. En er komt een punt dat dit tot meer leidt dan slechts een ongewenste groot electoraat voor extreme partijen ….

Allert Goossens