Leiderdorpse Raad

De gemeenteraad in Leiderdorp is vermoedelijk typerend voor het prototype gemeenteraad in Nederland. Een aantal goed opgeleide mensen die midden in de maatschappij staan, een aantal passioneel betrokken lokale leden, die echter qua competentie onvoldoende gekwalificeerd zijn en een aanzienlijk aantal volslagen incompetente leden die over de hele linie falend bestuur etaleren.

Helaas is Leiderdorp geen uitzondering als het aankomt op de armoede van kennis en kunde in gemeenteraden in Nederland als het aankomt op zwaarwegende besluiten en integraal beleid. Ten eerste is ook in Leiderdorp het dualisme totaal niet gearriveerd. De traditie van een college dat de Raad dicteert en waar de coalitiepartijen gedwee achteraan hobbelen wordt in Leiderdorp van harte omarmt. Zelfs als uit alle feiten en gebeurtenissen de stompzinnigheid daarvan blijkt, wijkt men niet af. Er wordt niet gezocht naar de beste coalitie voor het dorp, maar naar de meest comfortabele. Er wordt niet op competentie een coalitie gevormd, maar op basis van serviliteit van de kleinste partner. Men kent vaak de reglementen niet eens als het aankomt op procedures en begrippen. Politici die 12 jaar lang in de Raad zitten halen de betekenis van begrippen als moties van afkeuring en wantrouwen nog door elkaar. Men is in de coalitiepartijen zuiver reactief ingesteld, in plaats van duaal en proactief. Men verzuimt daarmee de controlerende taak naar behoren uit te oefenen, maar men acteert ook niet als verordonnerend in de zin van proactief beleid makend.

Dat zijn gedragingen, waar met enige goede wil nog een motivatie voor gevonden kan worden. Veel erger is het dat in de gemeenteraad van Leiderdorp de competentie ver onder de maat is. Met uitzondering van de VVD fractie, heeft geen van de fracties een goede financieel expert. Als het aankomt op kennis en kunde voor grote investeringstrajecten is wederom de VVD de enige leverancier, zij het met burgerraadsleden.
De PvdA heeft maatschappelijk ontwikkelde lieden in haar midden, maar toont haar intellectuele bagage zelden. Drie van haar vier raadsleden zijn qua opleidingsniveau en maatschappelijke relevantie competent, maar politiek dusdanig progressief en reactief dat zij daarmee welbewust meewerken aan grote investeringsrisico’s. Het vierde raadslid is een appendix, zoals iedere partij een applauslid heeft.
Het CDA ontbeert iedere vorm van kennis en kunde, maar heeft wel enkele maatschappelijk betrokken ‘goedwillende’ raadsleden. Enige intelligente inbreng in het debat heeft de fractie niet en ze wordt bovendien voorgezeten door een primus inter pares met grote politieke bloedarmoede en een uiterst conservatieve inborst.
De fractie van GL is al sinds jaar en dag een droevige verzameling principieel maatschappelijk verontwaardigde dames – analoog aan de immer verongelijkte, hijgerige ‘eeh … eeh … eeh’ voordame van de landelijke fractie.  Niet dwars gezeten door enige kennis, kunde en politieke vaardigheid begaat de GL fractie flater op flater, maar niemand neemt hen werkelijk serieus. Ze zijn horend doof en ziende blind voor enig inzicht of verstandig betoog. Ze worden gedreven door ondefinieerbaar idealisme met een schier onbenaderbare gave voor uitgebreide uiteenzettingen over de nano-futiliteiten in het lokale beleid.
BBL is een lokale partij met een oprechte inborst, een oprechte inzet voor de burger, maar met evenzo een groot gebrek aan technische en wetenschappelijke know-how. De partij wordt vooral gedreven door inzet, maar weinig door gogme. Bovendien lijkt bij BBL telkens de interne verdeeldheid parten te spelen als het aankomt op daadkracht op de juiste momenten. Te vaak laat de kennis binnen die fractie zich overstemmen door een emotionele (oud)fractievoorzitter. De partij zou buitengewoon aan kracht winnen door intellect in haar fractie te laten prevaleren boven gezelligheid en door het interne debat meer op de technische kennis en kunde te doen richten dan de politiek strategische spelletjes te willen spelen.

Hoe is de kennis en kunst in het College vertegenwoordigd?

Wethouder Glasbeek (PvdA) is een uitstekend onderlegde man, met een in theorie prima portfolio om tot een goede bestuurder te kunnen uitgroeien. Hij heeft het grote manco zijn aandacht te willen verdelen, zijn twee petten van lokaal en regionaal bestuurder te willen blijven dragen en teveel aan zijn ambtenaren over te laten waardoor veel fouten op zijn conto kunnen worden geschreven. Buiten het feit dat hij politiek niet van mijn signatuur is, voor mij persoonlijk met afstand de in potentie beste bestuurder.

Jeff Gardeniers is een excuuswethouder. Had nooit wethouder van financiën mogen worden, want mist iedere competentie daartoe. Heeft bovendien een twijfelachtige reputatie qua openheid. Doet eerlijk, is het zelden. Heeft altijd dubbele agenda’s, fluistert te vaak. Belangrijkste is dat deze man totaal niet geoutilleerd is voor financiën, de meest voorname portefeuille. Heeft niets zien aankomen, zwetst consequent over meevallers en onderkent geen tegenvaller tijdig. Doet altijd neerbuigend als daarmee de angel uit een debat kan worden gehaald en heeft vreselijk lange tenen. Is geen stevige bestuurder, zoals een wethouder financiën moet zijn en is alles behalve wat Leiderdorp nodig heeft in zware tijden. Prototype bestuurder van kleine gemeente. Wachtgeldkandidaat nummer één wat mij betreft.

De nieuwe wethouder van GL ken ik niet. Kan ik dus geen oordeel over geven.

De burgemeester van Leiderdorp is iemand bij wie de perceptie wat een burgervader vooral moet zijn – het uithangbord van een gemeente – nooit heeft postgevat. Een norsige man, die zich te pas en te onpas laat voorstaan op zijn functie en vermeende (en gedateerde) juridische kennis, en alles behalve een kapitein op het schip, hoewel me een vergelijking met Captain Edward John Smith [van de Titanic] invallen. Daarnaast een weinig eloquente functionaris, die in staat is zwaarmoedige pathetische toespraken te houden die na drie zinnen de toehoorders aan de vakantiefoto’s, de boodschappenlijst en de wedstrijd voor aanstaande zondag doen afdwalen. Een burgemeester die zich te vaak wereldvreemd toont en in geen enkel opzicht zich positief heeft onderscheiden in een periode dat Leiderdorp haar bruidsschat naar de lommerd bracht.  In tegendeel, hij kwam, hij zag en waste zijn handen.

In Leiderdorp is de gemeenteraad een praatclubje waar het belangrijker is dat het gezellig blijft, de klok niet verder gaat dan 2400 uur en er minimaal geïnterrumpeerd wordt, dan dat er daadwerkelijk scherp gedebatteerd mag worden. Overigens zijn die scherpe debatten, als ze eens worden uitgelokt, vooral om den keizers baard. Partijen hebben vooraf de hazen hun TomTom omgehangen en de mores wil dat alleen de oppositie tijdens de vergadering geacht wordt de hazenpaden te doen wijzigen. De coalitie staat stram in de houding achter het college. De sorry cultuur is in Leiderdorp tot lokaal gebruik verheven. Wethouders nemen in Leiderdorp zelden tot nooit hun verantwoordelijkheid. Gewoon, omdat dat kan in Leiderdorp.

Een lokaal manifest door burgerverenigingen ingebracht, waarin de gemeenteraad van Leiderdorp eens flink de waarheid werd gezegd, landde slechts bij één partij zoals het hoorde. Die partij – BBL – koos het stof en toonde daarmee aan te beseffen wat de basis van hun raadsvertegenwoordiging eigenlijk is: volksvertegenwoordiging. De andere partijen bakten er weinig of niets van, en wierpen alle verantwoordelijkheid van zich af. Vervelend, want als burger kun je dus straks slechts BBL belonen om de anderen te straffen voor zoveel arrogantie. Maar ik heb goede hoop dat BBL flink in zetels zal stijgen, als ze maar eens terugkomen van hun blunder een nieuwbouwgemeentehuis te faciliteren. Want met die blunder verwijs ik graag naar wat ik eerder zei over competenties inzake complexe investeringen …

Moraal van het verhaal  

De ongehoorde incompetentie van raadsleden in den lande en de wrange vruchten die dit inmiddels oplevert voor de verrommelde invulling van de ruimte, voor de financiële lasten van gemeenten en de willekeur aan lokaal beleid zal – zo ben ik overtuigd – gaan leiden tot een nieuwe bestuurlijke revolutie.

Vroeger of later zal men in Den Haag in gaan zien dat het gerommel met 421 verzamelingen halve of hele amateurs in lokale besturen onhoudbaar is. Zoals Leiderdorp het afgelopen decennium van gemoedelijk slaapdorp tot gestresste buitenwijk van Leiden – met navenante lasten – is verworden, zo torsen steeds meer gemeenten de last van lokaal wanbestuur. Eén periode van lokaal wanbestuur is goed voor decennia lang structureel hogere lasten, omdat gemeenten (godzijdank) niet de instrumenten hebben nog extremer te belasten. Anders zou de beer geheel los gaan. Maar het betekent dat als we lang genoeg doorgaan, vroeg of laat vrijwel alle gemeenten gezorgd hebben voor immense lokale lasten en flink verminderde lokale lusten.

De incompetentie van de Nederlandse gemeenteraden zal leiden tot het besef in Den Haag dat we toe zullen moeten naar het Duitse model van regionale besturen. Het Kreismodel, waarbij veel grotere agglomeraties door een enkel bestuur worden geleid. Bovendien zal dat gepaard moeten gaan met het oprichten van regionale competentiecentra met financiële, juridische, bedrijfskundige en bedrijfseconomische deskundigheid zodat grote investeringen door professionals en niet langer door incompetente lokale ambtenaren worden beheerd. In grotere gemeenten is het voordeel dat de meeste fracties veel sneller competentie eisen kunnen stellen aan raadsleden en bestuurders, en daarmee de beperkingen van de selectiekansen van nu kunnen omzeilen. Men hoeft dan niet langer gemeenteraadsleden te kiezen uit een select groepje welwillenden [onder het mom van ‘we hebben niets beters ….’] , maar men kan voorsorteren op competentie. Bovendien de kans de vergoeding voor dat intensieve raadswerk naar een acceptabel niveau op te schroeven. Met competentiecentra als facilitators voor beleid mag de burger veel meer kwaliteit van besturen verwachten, zelfs eisen, dan nu. Men moet daar ook een afrekenmodel aan koppelen, zodat wethouders niet automatisch op wachtgeld komen, maar werkelijk aansprakelijk worden voor wanbeleid. Niet zoals nu beperkt aansprakelijk, maar met een gouden parachute. Dat motiveert niet, dat werkt verkeerd.

De tijd van de romantische dorpsnotabelen ligt ver achter ons. De dokter en de notaris zijn niet meer de enige heren van stand die vol aanzien aanschouwd werden als ze met de blinkende T-Ford door de straat tuften. Het gelijkheidsbeginsel heeft wat dat betreft ook in die zin maatschappelijk postgevat. Dat was een goede ontwikkeling. In dat geelgrijze foto plaatje paste vroeger echter ook een gemeenteraad waarin de opgeleide heren van stand zaten. Het grote voordeel van die tijd was, dat de leden van de Raad tenminste waren opgeleid, van goeden huize kwamen en vaak maatschappelijk gelauwerd waren. Welk een contrast zien wij heden ten dage, met Raden gevuld met allerlei pluimage, maar zelden met een overdaad aan intelligentie, competentie en visie. Zoals ik wel vaker tegen de progressieve luyden zeg: niet alle vooruitgang is verbetering.

Slotwoord

Het is absolute noodzaak dat men in Den Haag op zeer korte termijn gaat beseffen dat ons bestuursmodel staat te wankelen op zijn sokkel. We zijn slachtoffer aan het worden van onze eigen dromen over gelijkheid en de kansen voor iedereen. Waarom kiezen we er niet voor dat iedereen, onwillekeurig talent of intelligentie, arts, piloot of ingenieur kan worden? Dat antwoord kunt u zelf wel geven. Waarom kiezen we er dan wel voor dat iedere minkukel maar in een gemeenteraad zitting kan nemen en zwaarwegende beslissingen voor u en mij kan nemen? Voor mij is het raadsel en na zelf een periode van zeven jaar nauw betrokken te zijn geweest bij het gebeuren in de Leiderdorpse politiek, is dat raadsel nog veel groter geworden. Het werkt simpelweg niet!

Ik heb soms het idee dat we het veel te goed hebben om ons te realiseren hoe onze openbare ruimte, onze lokale financiën en onze algemene lokale belangen onder onze voeten en voor onze ogen verkwanseld worden door lokaal wanbestuur. De goedwillende en kwalitatief goede bestuurders leggen het af tegen het leger wanna-be’s, de massa’s mensen die zich middels het metier van lokaal politicus maatschappelijk een rol willen toebedelen en de mensen die elders maatschappelijk niets konden presteren en het in de politiek soms tot verrassende hoogte kunnen schoppen. Wij burgers willen dat niet zien, willen dat niet geloven en willen het vooral ons niet aantrekken.

Zoals recent onderzoek uitwees zijn de mensen die zich politiek geëngageerd voelen, die zich bij politiek betrokken voelen een veelvoud vatbaarder voor depressies of zelfs erger dan zij die zich verre van politiek engagement houden. Zou het dan zo zijn dat ik het eigenlijk gewoon verkeerd zie en dat het nauwelijks betrokken voelen bij de politiek van het gros der burgers juist de meest gezonde oplossing is? Gewoon, omdat je minder betrokken voelen bij het wanbeleid wegens onze welvaart gewoon kan?

Het zal dus nog vele depressies kosten voordat we lokaalbestuurlijk structurele verbeteringen zullen zien. En van depressies wordt alleen Erwin Krol vrolijk. Laat ik dan maar de Erwin Krol zijn van de politiekbeschouwelijke soort, want ik heb er heel wat depressies voor over om de competentie in het lokale bestuur een veelvoud te verhogen en de incompetentie met het scribentenzwaard te blijven bestrijden. Wat jij Sjoerd?

Allert Goossens