‘En zijn vrouw zag om van achter hem; en zij werd een zoutpilaar’. Het lot van Lot, of althans zijn horige huisslavin. Het lot van Lot, ofwel Lot Kwadraat. Kwadraat, dat moet je eens in lettergrepen rustig uitspreken, kwaad-raad. Hmm, fascinerend…

Het is een metafoor uit Genesis, en eentje die Nico van Jaarsveld en zijn dogmatische broeders en zusters van de lokale CDA fractie maar al te goed hebben opgeslagen. Zij nemen de waarschuwing ter harte en zien niet om. Zij zien niet om hoe het dorp Leiderdorp – als ware zij Sodom of Gomorra – achter hen wordt vernietigd. Zij die in de politiek in Leiderdorp wel omkijken, zoals ondergetekende, veranderen in een zoutpilaar voor het CDA.

Serviel als altijd hobbelt de PvdA fractie met hen mee, hoewel die zich meer met Mattheus 27:24 verbonden voelen [‘de handen in onschuld wassen’].

Beiden zouden echter vooral een les moeten leren uit Mattheus 23:24 waarin Jezus de schriftgeleerden de les leest: ‘Gij blinde leidslieden, die de mug uitzijgt, en den kemel doorzwelgt’ waarmee Jezus hen bedoelde te zeggen dat ze de grote zaken uit het oog verloren. ‘Gij blinde leidslieden’, hoe typerend voor het politieke gilde in Leiderdorp!

Een Bijbelse introductie, geachte lezer, en goede bekenden en vrinden van mij zouden dat niet van mij – een 24-karaats atheïst – verwachten. De Bijbel staat echter vol met prachtige metaforen, waarvan vele een bijzonder leerzame toon neuriën. Met andere woorden, ze zijn ook voor atheïsten aantrekkelijk als leidraad. Ook als meetlat trouwens!

Geschiedenis is mijn passie. Ik ben een oprecht gepassioneerd krijgshistoricus in mijn vrije tijd, en het is me zelfs gelukt om daarin enig aanzien te vergaren ‘onder professoren’. Geschiedenis en politiek hebben veel gemeen. Maar politiek en geschiedenis hebben een haat / liefde relatie. Politici gebruiken de geschiedenis selectief. En als ze haar gebruiken dan misbruiken ze haar vooral graag. Met andere woorden: als doorgewinterde politici naar de geschiedenis kijken moet je op je qui-vive zijn (en blijven).

Als een bestuurder of raadslid het verleden bespreekt is dat nooit in zijn nadeel, maar om zijn betoog kracht bij te zetten. Of nog beter, dat van een ander te ontkrachten. Dat ziet men vooral bij hen die de geschiedenis normaliter zelden gebruiken voor hun betogen of verdediging. Zij die consequent terugkijken zijn veel schaarser en in de regel veel oprechter. Ze kennen immers de kracht van de eerlijke geschiedenis en weten dan ook dat die tegen hen kan worden gebruikt. Zij kijken vooral om omdat ze graag de referentiepunten in het verleden gebruiken om de resultaten van vandaag te meten. En meten is weten, en sinds meten niet goed gaat als u van slechts één meetpunt uitgaat, is het omkijken in feite een bestuurlijke must. Toch meten de meeste politici, vooral die in het pluche, graag in het nu en het straks. Ze kiezen hun tweede meetpunt dus zelden in het verleden. Tenzij ze dat verleden kunnen gebruiken om … enfin, zie de beginregel van deze alinea.

Voor de politicus die de geschiedenis incidenteel gebruikt moet je dus extra oppassen. Let u in dit kader eens op Cees Wassenaar. De man met de virtuele nekcorset, die nooit van zichzelf mag omkijken, tenzij er weer eens een ambtenaar iets in zijn oor moet fluisteren ter informatie. En dat gebeurt nogal eens. Als Cees echter zelf de geschiedenis van een dossier gaat opdiepen, dan staat het water hem na aan de lippen. En we weten allemaal hoe hoog het water bij JP aan de lippen stond toen hij zijn inmiddels roemruchte VOC mentaliteit van de kansel trachtte te verkopen …

Politiek en geschiedenis. Onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar vuur en water. Sir Winston Churchill, hoewel een onbeholpen, zeer ondermaatse en vooral ultraconservatieve bestuurder, was echter een bevlogen redenaar en een volksmenner van goud. De man heeft meer quotes te boek staan dan welke orateur dan ook. Zo riep hij ooit ‘een volk dat zijn geschiedenis niet kent, heeft geen toekomst’. Hij duidde op het feit dat lessen getrokken moeten worden uit de geschiedenis en we anders gedoemd zijn steeds dezelfde fouten te maken. En hij had volkomen gelijk.

Wat is dan toch de reden dat politici de geschiedenis eigenlijk als een grote vijand zien? Dat is in feite verdraaid makkelijk uit te leggen. Toevallig woon ik in Leiderdorp. En in mijn dorp is de geschiedenis, althans de recente geschiedenis, al zo’n beetje vijf, zes jaar lang de grote vijand van de zittende colleges. Dat begon in 2003, want een jaar daarvoor was door een snurkende gemeenteraad een Masterplan W4 aangenomen. Een megalomaan plan, dat in essentie de noodzaak diende, maar dat op zijn sociaaldemocratische wijze was aangepakt. Eerst uitgeven en dan maar zien hoe je dekking vindt. Enfin.

Bijna tegelijkertijd was er een Masterplan ‘Centrumplan Leiderdorp’. Door niemand minder dan Rijksarchitect Jo Coenen ontworpen en verkocht door de beste politieke demagoog die Leiderdorp ooit had, de onvolprezen Victor Molkenboer [PvdA]. Leiderdorp moest een centrum krijgen en dat centrum was een samenkomst van drie stedenbouwkundige lijnen, die samenkwamen bij het winkelcentrum Winkelhof. Wederom applaus van het grootste deel van de gemeenteraad, want … het plan zou vermoedelijk meer opleveren dan kosten.

In de vorige raadsperiode waarschuwde de toenmalige VVD structureel voor het feit dat er veel te ambitieus werd gedacht en veel te veel tegelijk ondernomen. Men had grote zorg voor de risico’s en zag bezwaren in de behapbaarheid voor een beperkt ambtelijk apparaat. De VVD werd weggehoond en een kenner inzake grootschalige ontwikkeling [Peter vd Ven] zelfs verkapt beticht van belangenverstrengeling door de volksmenner Molkenboer. De VVD liet zich niet ontmoedigen en bleef tot aan de verkiezingen volhouden dat Leiderdorp met al zijn projecten afstevende op een onhoudbare situatie met veel te veel risico’s. Het leverde de VVD verkiezingswinst op, maar de nieuwe fractie draaide als een blad aan de boom. Men gebruikte de geschiedenis in de onderhandelingen voor een nieuwe coalitie tegen de PvdA en CDA en forceerde een coalitie. Men eiste de wethouderszetel Grote Projecten op en ging regeren met de verpanders van het dorp.

Sinds dat moment mocht van de VVD opeens de geschiedenis ook niet meer worden besproken. Cees Wassenaar kreeg een visie 60 graden vooruit aangemeten en de schaduwleider van de VVD fractie – Ino Cooijmans – stond als een Goalkeeper op de boeg van het coalitiefregat alle naar achter gerichte raketten van de oppositie af te schieten. Als een waar kruiserkapitein loodste Cooijmans het flottielje met de schepen VVD, PvdA en CDA door de oceaan vol gevaren. If you can’t beat them, join them stond in vlaggencode in de mast.

Twee weken geleden stond in het plaatselijk vluchtertje de schaamteloze wethouder van Financiën Gardeniers. Als een Gerrit Zalm die met het miljoenennota koffertje omhoog stond vanwege de ongehoord positieve begroting, nam Gardeniers een applaus – geserveerd met een overdaad aan complimenten – in ontvangst. De lokale penningmeester werd geroemd voor zijn financiële heldendaden. Zonder enige gene nam de man de lauweren in ontvangst. Iedere ingevoerde Leiderdorper had zoiets van ‘hoe durft die vlegel, en wat zijn dat voor farizeeërs in die Raadszaal die met complimenten binnen eigen gelederen strooien?’ Een meevaller – nota bene dividend van de lokale energieleverancier – had ervoor gezorgd dat de begroting sluitend was. Daar had Gardeniers geen barst voor gedaan! De burgers betalen veel te veel voor hun stroom, genereerden naast topsalarissen bij de energiereus nog erg veel extra winst, en betaalden dus indirect de meevaller van Gardeniers. De man stond erbij en keek ernaar, kwam het aanwaaien, kreeg het in de schoot geworpen. Maar als een Olympische held werd hij binnengehaald. Nou, wat mij betreft als Ben Johnson en dus binnenkort verguisd!

Leiderdorp stevent namelijk af op het zwarte scenario. Een scenario dat ondergetekende voorspeld heeft, en nog niet eens in de mate waarin het zich ontwikkelt. Ik was nog veel te positief. De pers heeft me er altijd mee om de oren geslagen, een pessimist genoemd, een querulant en allerlei aanverwante kwalificaties. Interesse in mijn geschreven waarschuwingen hadden ze niet. Geen letter ervan werd ooit gepubliceerd. Ze vonden me een defaitist.

In de eerste anderhalf jaar van deze coalitieperiode heb ik het college en vooral PvdA en CDA om de oren geslagen met het verleden, wat steevast leidde tot opmerkingen als ‘laag’, ‘onnodig’, ‘oude koeien’, ‘tunnelvisie’ en zelfs van mijn grote vriend Olaf McDaniel [PvdA] de toevoeging dat ik ‘psychologisch onderzoek waardig materiaal’ was. Tja, over het algemeen zijn het toch de mensen die ‘in denial’ zijn die uiteindelijk bij de zielenknijper eindigen, Olaf. Tenzij ze die ziel al aan de duivel verkocht hebben natuurlijk …

Des duivels werd men als er naar het verleden werd gewezen. Als LL’er wees ik erop dat we niet steeds dezelfde fouten moeten maken, verzocht ik om een projectenstop, onmiddellijke bevriezing van nieuwe uitgaven, terughoudendheid met het benoemen van ‘meevallers op W4’. Want men noemde iedere besparing [lees: verminderde lust] opeens een meevaller op dat project. Dat mocht van de VVD, die daar enige maanden eerder, nog zo tegen te hoop hadden gelopen.

Leiderdorp wordt echter aan alle kanten keihard geconfronteerd met de lasten van een lustrum PvdA-CDA tandem, van het beleid van Victor Molkenboer, die allang in Leerdam de goegemeente tegen zich in het harnas aan het jagen is.

Geconfronteerd zei ik. Want de geforceerde komst van IKEA wordt erdoor gedrukt omdat de centen van IKEA noodzaak zijn. Zonder IKEA wordt het W4 een fiasco, zo groot zelfs, dat we bijna 18 miljoen uit eigen autonome kas moeten ophoesten straks. Schaamteloos liegt het college erop los dat het geen enkel bezwaar voor de bereikbaarheid betekent. Nee, me zuster!

Andere concessies zoals minder lantaarnpalen, minder groen, minder groenonderhoud, minder scholen, minder geld voor sportfaciliteiten, minder wegenonderhoud, minder regelingen voor de absolute minima, etc. etc. Het zit er allemaal aan te komen, of is al besloten. Allemaal lustenvermindering. Daarna komt het door Groen-Links [zeer medeschuldig aan het W4 fiasco en bovendien andere fiasco’s zoals IVVP en het eerste MEC plan] zo fijn naar voren geschoven punt van de lastenverzwaring aan de orde. De naaimandjes van Groen-Links willen hééééél graag dat de burger rechtstreeks ook nog even de faalkosten gaat betalen. Men stelde al tot tweemaal toe voor om de lokale lasten met procenten per jaar te verhogen. ‘Er is geen ontkomen aan, voorzitter’ aldus het groene theekransje in de Raad. Maar hoe je de GL smeekbede voor verhoging van de OZB ook archiveert, het komt eraan. Het is haast onvermijdelijk dat de OZB in Leiderdorp geleidelijk zo’n 15-20% verhoogd gaat worden, boventrendmatig wel te verstaan. Gaat u alvast maar sparen!

Het Centrumplan is totaal gefailleerd. Er is niets van terecht gekomen. Naast de vier torenflats – een overigens naar mijn mening geslaagde component – is alles uit het plan verdwenen. Er zijn fragmenten uitgelicht en totaal gemutileerd. Zo zou er een groot evenementenplein komen voor het gemeentehuis, het is een kleine patio geworden voor winkeliers. Niets evenementen, niets centrumplein. Er zou een groene as komen met een versmalde Engelendaal. Totaal uit het plan verdwenen. Er zou een prachtige zichtlijn komen met stedenbouwkundige referentiepunten die zou lopen van de Oude Rijn – via de Laan van Berendrecht tot aan het Centrumplein. Is totaal ontwricht door een wanstaltig gebouw dat SCC heet en midden in de lijn wordt gebouwd. Een stedenbouwkundige flater van jewelste.

De hoek van Diepeningelaan – Berendrecht – Ouderzorg is een echoput geworden waar alle bewoners ieder vallend eurootje kunnen horen en waar het vrijwel dagelijks hard waait door het sluiseffect. Parkeerplaatsen tekort en gedupeerde flatbewoners. Hoezo centrumplein, hoezo centrumplan? Het is uitgelopen op een fiasco. Het werd een ordinaire ruilverkaveling tussen gemeente en Wereldhaven. Ongevraagd wordt Winkelhof bijna tweemaal zo groot, maar dat zal volgens de heren in het gemeentehuis vrijwel geen auto extra aantrekken. De IKEA ook niet trouwens, dat leidt zelfs tot betere verkeersdoorstroming! Als klap op de vuurpijl moest het gemeentehuis tegen de grond. Ja, want dat staat er al dertig jaar en hoewel driekwart van Nederland zijn ambtenaren en bestuurders in oude, klassieke statige gemeentehuizen heeft zitten, waren de Leiderdorpse ambtenaren van mening dat hun 30-jarige pand volkomen ongeschikt was om in te werken. Dubai-taferelen. Daar hebben ze ook van die wetten dat panden na twintig jaar tegen de vlakte moeten. Ook bang voor geschiedenis, net als de Leiderdorpse bestuurders!

Voor dat failliete centrumplan, dat ook al niet budget neutraal wordt gerealiseerd, betaalt Leiderdorp ook dik. Er komt een mega winkelcentrum, dat afzichtelijk wordt. Een kolos midden in het dorp. Het SCC verziekt de overkant, zo erg, dat de appartementen er tegenover massaal te koop staan en niet verkoopbaar zijn! Men vlucht! Dat nieuwe gemeentehuis, dat er van de beruchte tandem CDA en PvdA moet komen, wordt ook weer een fiasco. Het werd op de achterkant van Cees zijn sigarendoosje begroot. Onderwijl werden de ambtenaren gemobiliseerd om – hoe schaamteloos – in de raadszaal een tranentrekker op te voeren. Nog wel in drie beurten. Men had het te kwaad, de zakdoekje waren erbij nodig en deze keer niet om de leiding weg te sturen. De idee dat men in dit volkomen verkommerde gemeentehuis moest blijven zitten, of nog erger, de totaal uitgeleefde kraakpanden aan de overkant. Hoe kon men van de meest erudiete denkers van het dorp verwachten dat men al die moeilijke projecten nog kon realiseren vanuit een aftands kantoorpand?! Tot tranen geroerd ging er een oppositiepartij overstag en zo kon er alweer een bij voorbaat gedoemd plan door de Raad worden geloosd. Maar … we mogen niet omkijken!

We mogen ook niet constateren dat de begroting voor die nieuwbouw totaal niet klopte, nooit kan kloppen. Ik werk al achttien jaar in de bouwwereld. Oorspronkelijk in de bouw van grote industriële complexen en olieplatforms, maar de laatste tien jaar in grote infrastructurele projecten. Ik ben specialist in contractbeheer en claimmanagement. Ik krijg in mijn dagelijkse praktijk Leiderdorpse taferelen op het bureau en het is telkens hetzelfde. De begrotingen kloppen van geen kant, zeker niet bij kleine overheden of andere publieke instellingen. Ze houden nooit rekening met tegenvallers [want o jee, dan weet de aannemer gelijk wat hij eruit kan halen!] en met marktprijzen werkt men zelden. En als men het doet zijn die van gisteren. Afgelopen jaar zijn grondstofprijzen de pan uitgerezen en dat blijft zo voorlopig. Bovendien kan geen aannemer meer betaalbaar personeel krijgen wat sterk doorwerkt in de kostprijs. Brandstofprijzen stijgen, inflatie loert. Het budget van gisteren is het verlies van morgen. Tegen de tijd dat het nieuwe gemeentehuis is aanbesteed zijn we twee miljoen duurder uit. En dan hebben we het niet over de tegenvallers door bestekswijziging of foutjes aan de kant van de gemeente. Dat nieuwe gemeentehuis wordt net zo’n begrotingsfiasco als W4. Maar, omkijken mogen we niet. Dus hoe had men het kunnen weten?

Omkijken mogen we niet, nee, want Nico heeft ons geleerd dat omkijken je Lot bepaalt. Het is ook zo flauw. De put is gedempt, hoewel het kalf in Leerdam zit en helemaal niet is verdronken. De rest van de kudde kalveren [in duplo] zit nog grotendeels in de Raad. Vind je het gek dat je niet mag omkijken?! Zoals ik al zei, politici kijken alleen maar om als het batig is. En voor PvdA en CDA is het omkijken zeer schadelijk. Want de burgers zouden eens doorkrijgen dat de hoofdschuldigen van dit verhypotheekiseerde dorpje nog gewoon het dagelijks beleid hier bepalen. Nee, men wil straks lekker de schuld aan Rijkswaterstaat gaan geven en zelf als de redders in de nood worden gezien. Gardeniers zijn triomftocht de raadszaal in was nog maar een voorproefje van de verlakkerij. Hij was pas het eerste schaap over de dam. Cees Wassenaar riep vorig jaar bijkans de noodtoestand uit. Die wil straks ook een lintje hoor. ‘Wassenaar redt Leiderdorp’. Curieuze kop natuurlijk, want in Wassenaar begrijpen ze wel hoe je grote projecten door je gemeente met grote baten begeleid! Als onze Cees toch eens zijn achternaam eer aan zou doen …

Een heel lang verhaal. Maar lange verhalen zijn goed. Hoe langer een verhaal, hoe groter de geschiedenis en dan kunnen we lekker veel omkijken, terugkijken, omzien, achteruitkijken, reflecteren, meten en zout in de wonden strooien! Toch? Zei iemand daar zout in de wonden strooien …?

Dus die zoutpilaar heeft nog een betekenis? Iets van zout in de wonden strooien en de verstijvende verlamming die daarvan uitgaat? Nee, we kunnen maar beter niet meer omkijken. Dat schijnt ons Lot te zijn …

Allert Goossens